Mammografia jako profilaktyka raka piersi – najważniejsze informacje
- Mammografia jest badaniem radiologicznym, które pozwala wykryć raka piersi na bardzo wczesnym stadium rozwoju (nawet kilkumilimetrowe zmiany).
- Profilaktyczne wykonanie mammografii jest zalecane po 40. roku życia, co 2 lata. Kobietom w wieku powyżej 50 lat rekomenduje się badania co rok.
- Częstotliwość wykonywania mammografii zależy od wieku i czynników ryzyka – kobiety w wieku 45–74 lat mogą wykonać bezpłatną mammografię przesiewową co 2 lata, bez skierowania, np. w LUX MED Onkologia.
- Mammografia wiąże się z kompresją piersi, co u części pacjentek może powodować dyskomfort – nowoczesne mammografy cyfrowe pozwalają jednak znacząco go ograniczyć.
Badanie mammograficzne (mammografia), pomaga we wczesnym wykrywaniu i diagnozowaniu chorób piersi u kobiet. Kiedy wykonać mammografię? Kiedy jest bezpłatna, a kiedy trzeba za nią zapłacić? Mamy odpowiedzi.
Mammografia jest badaniem radiologicznym, które za pomocą prześwietlenia promieniami rentgenowskimi pozwala wykryć raka piersi. W czasie badania wykonuje się dwa zdjęcia każdej piersi. Mogą one uwidocznić nawet kilkumilimertowe zmiany w tkance gruczołowej, co pozwala wykryć nowotwory piersi w ich wczesnym stadium rozwoju.
Uwaga! Profilaktyka jest najskuteczniejszą formą zapobiegania nowotworom przez ich wczesne wykrycie i leczenie. Wykonywanie regularnych mammografii i/lub USG piersi ratuje życie.
Kiedy zrobić profilaktyczną mammografię?
Profilaktyczna mammografia zalecana jest kobietom po 50 roku życia. Należy ją przeprowadzać u kobiet raz na dwa lata, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Wskazaniem do corocznej mammografii, może być występowanie czynników ryzyka, takich jak:
- rak piersi wśród najbliższych członków rodziny,
- mutacja w obrębie genów BRCA1 lub BRCA2,
- wcześniejsze choroby piersi,
- czynnik hormonalny, np. wczesny wiek pierwszej miesiączki lub późna menopauza,
- wieloletnie przyjmowanie hormonalnej terapii zastępczej,
- niewłaściwa dieta oraz otyłość.
Badania mammograficzne przeprowadzamy w Szpitalu LUX MED Onkologia przy ul. Świętego Wincentego 103 w Warszawie oraz w Szpitalu LUX MED Onkologia przy ul. gen. A.E. Fieldorfa „Nila” 40 w Warszawie.
Kiedy profilaktyczne USG piersi?
U młodszych kobiet, ze względu na strukturę piersi (przewaga tkanki gruczołowej nad tłuszczową) oraz statystycznie znacznie mniejsze ryzyko wystąpienia raka piersi, zalecane jest USG.
Badanie nie jest uznane za typową metodę skriningową, ale ze względu na jego bezpieczeństwo (brak promieniowania jonizującego), u kobiet od 30 roku życia Polskie Towarzystwo Ultrasonograficzne zaleca wykonywanie USG piersi raz do roku.
Mammografia na NFZ
Program Profilaktyki Raka Piersi skierowany jest do kobiet wieku 45–74 lat, które są najbardziej zagrożone zachorowaniem na raka piersi. Mammografia w ramach badań przesiewowych jest bezpłatna – finansowana przez NFZ.
Bezpłatną mammografię w ramach programu przesiewowego (SIMP) można wykonać w Szpitalu LUX MED Onkologia przy ul. Świętego Wincentego 103 w Warszawie oraz w Szpitalu LUX MED Onkologia przy ul. gen. A.E. Fieldorfa „Nila” 40 w Warszawie. Nie trzeba mieć na nią skierowania.
Informacje o kryteriach kwalifikacji do bezpłatnego badania znajdziesz tutaj: https://onkologia.luxmed.pl/zakres-uslug-w-ramach-nfz/programy-profilaktyczne/#mammografia
Po pozytywnej weryfikacji w programie NFZ SIMP Pacjentka wypełnia ankietę i przechodzi do pracowni mammograficznej (mmg).
Ile kosztuje mammografia?
Kobiety, które nie kwalifikują się do bezpłatnego badania w ramach programu przesiewowego, mogą wykonać mammografię odpłatnie. Pełne badanie mammograficzne w LUX MED Onkologia kosztuje 100 zł, wykonujemy je tylko w Szpitalu Św. Wincentego. Trzeba mieć na nie skierowanie od lekarza.
Komercyjnie można umówić się także na badanie mammograficzne z tomosyntezą – jest to badanie, które umożliwia stworzenie trójwymiarowych obrazów, co lepiej uwidacznia ewentualne zmiany w piersi:
- umożliwia wcześniejsze wykrycie małych nowotworów piersi, które mogą być niejednoznaczne w obrazie z konwencjonalnej mammografii,
- pozwala na uzyskanie wyraźniejszego obrazu nieprawidłowości w obrębie gęstej tkanki gruczołowej piersi,
- pozwala dokładniej określić wielkość, kształt i lokalizację nieprawidłowości w piersi.
Mammografię 3D z tomosyntezą wykonujemy w LUX MED Onkologia odpłatnie. Zainteresowanych badaniem zapraszamy do kontaktu pod numerem infolinii.
W którym dniu cyklu wykonać badanie mammograficzne?
Optymalnym terminem badania dla kobiet miesiączkujących jest 5-10 dzień cyklu (jest to zalecenie zwiększające wartość badania, ale nie warunek jego wykonania).
Kobiety po menopauzie mogą badanie wykonać w dowolnym dniu.
Przeciwwskazaniem do wykonania badania jest ciąża.
Jak przygotować się do mammografii?
W dniu badania należy zażyć wszystkie leki przyjmowane na stałe.
Na badanie najlepiej jest przyjść w dwuczęściowym ubraniu, aby łatwo było rozebrać się od pasa w górę. W dniu badania należy wziąć kąpiel. Nie stosować dezodorantu z talkiem, balsamu ani kremu.
Podobnie jak podczas jakichkolwiek innych badań, również przed mammografią, zawsze należy informować osobę prowadzącą badanie o wszystkich nagłych dolegliwościach. Mammografia może powodować dyskomfort ze względu na ucisk piersi konieczny do prawidłowego wykonania zdjęć.
Jak czytać wynik mammografii?
Zgodnie z rekomendacjami towarzystw naukowych w wynikach mammografii pojawiają się oznaczenia według klasyfikacji BI-RADS.
Jak je interpretować? Zajrzyj do artykułu: Co oznacza BI-RADS w wyniku USG piersi lub mammografii?.
Co zrobić, gdy mammografia wykaże zmianę?
Jeśli badanie mammograficzne wykaże zmianę w piersi, możemy umówić Pacjentkę na konsultację z onkologiem w naszej poradni onkologicznej. Do poradni onkologicznej nie trzeba skierowania. Jeśli Pacjentka nie chce kontynuować diagnostyki w LUX MED Onkologia, zachęcamy ją do jak najszybszego umówienia się na konsultację w innej placówce.
Na konsultację z onkologiem, oprócz wyniku mammografii, należy przynieść dokumentację wcześniej wykonywanych badań obrazowych i karty informacyjne ze szpitala, jeśli Pacjentka nimi dysponuje.
W LUX MED Onkologia zapewniamy nie tylko diagnostykę, ale też kompleksowe leczenie raka piersi na NFZ – bezpłatnie dla Pacjentki. Skontaktuj się z nami: 22 430 87 00.
Mammografia w ramach profilaktyki raka piersi – najczęściej zadawane pytania
Co ile lat należy robić mammografię?
Częstotliwość wykonywania mammografii zależy przede wszystkim od wieku kobiety oraz od obecności indywidualnych czynników ryzyka¹. Zgodnie z zaleceniami:
- kobiety w wieku 40–50 lat powinny brać udział w badaniu mammograficznym piersi co dwa lata;
- kobiety w wieku powyżej 50 lat powinny wykonywać mammografię przesiewową rutynowo co rok (rekomendacja Polskiego Towarzystwa Onkologicznego);
- mammografia piersi jest szczególnie istotnym elementem profilaktyki onkologicznej u kobiet w wieku 45–74 lat – również tych, które dotychczas nie chorowały na raka piersi;
- u kobiet poniżej 35. roku życia, bez dodatkowych czynników ryzyka, mammografia przesiewowa jest wykonywana tylko w szczególnych przypadkach – badaniem z wyboru jest wówczas USG piersi.
Inna sytuacja dotyczy kobiet z grupy wysokiego ryzyka, np. nosicielek mutacji genów BRCA1 lub BRCA2. W ich przypadku badania obrazowe (mammografia naprzemiennie z rezonansem magnetycznym) są najczęściej wykonywane co 6–12 miesięcy, począwszy od 25. roku życia¹.
W ramach programu przesiewowego finansowanego przez NFZ kobiety w wieku 45–74 lat mogą wykonać mammografię bezpłatnie i bez skierowania, np. w LUX MED Onkologia. Możliwość wykonania takiego badania przysługuje:
- co 24 miesiące kobietom, które nie miały wcześniej zdiagnozowanej złośliwej zmiany nowotworowej w piersi;
- co 12 miesięcy kobietom po 5 latach od zakończenia chirurgicznego leczenia raka piersi, będącym w trakcie uzupełniającej hormonoterapii (HT);
- co 12 miesięcy kobietom po zakończeniu leczeniu raka piersi i 5-letniego procesu monitorowania.
Z programu nie mogą skorzystać kobiety objęte „Opieką nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na raka piersi lub raka jajnika” lub „Kompleksową opieką onkologiczną nad świadczeniobiorcą z nowotworem piersi”.
Regularne korzystanie z tej formy diagnostyki to jeden z najskuteczniejszych sposobów na wczesne wykrycie raka piersi. To ważne, ponieważ im szybciej nowotwór zostanie rozpoznany, tym większe szanse na całkowite wyleczenie¹˒⁴.
Czy mammografia boli?
Mammografia nie powinna boleć, choć może wiązać się z chwilowym dyskomfortem. Wynika to ze sposobu przeprowadzania diagnostyki.
Podczas badania mammograficznego pierś jest umieszczana między dwiema płytkami kompresyjnymi, które ją lekko ściskają. Taki nacisk jest niezbędny – pozwala na równomierne rozłożenie tkanki piersi, poprawę jakości obrazu i jednocześnie zmniejszenie dawki promieniowania²˒³. Stopień odczuwanego dyskomfortu zależy od wielu czynników, m.in. od gęstości tkanki gruczołowej, wielkości piersi, wrażliwości indywidualnej oraz fazy cyklu miesiączkowego⁵.
Pytanie o ból podczas mammografii jest zasadne – badania pokazują, że ponad 40% kobiet, które rezygnują z udziału w kolejnych turach, wskazuje jego odczuwanie podczas kompresji jako główny powód tej decyzji⁵. To ogromny problem, ponieważ uczestnictwo w regularnych badaniach przesiewowych przekłada się bezpośrednio na zmniejszenie umieralności z powodu raka piersi¹˒⁵.
Dobrą wiadomością jest to, że nowoczesne mammografy cyfrowe zapewniają rozwiązania ograniczające dyskomfort, np. elastyczne płytki kompresyjne czy mechanizmy automatycznego dopasowania siły ucisku do indywidualnej budowy piersi⁵˒⁶. Aby dodatkowo zminimalizować nieprzyjemne odczucia podczas diagnostyki, warto zaplanować badanie na pierwszą fazę cyklu miesiączkowego (czyli w ciągu 7–10 dni od pierwszego dnia miesiączki). W tym okresie piersi są najmniej tkliwe²˒³.
Czym różni się mammografia od USG piersi?
Mammografia i ultrasonografia piersi to dwie uzupełniające się metody diagnostyki obrazowej, a każda ma określone zastosowanie i daje inny zestaw informacji¹˒²˒³. Pierwsze badanie jest niezastąpione w celach przesiewowych i do wykrywania mikrozwapnień, które mogą sugerować potencjał rozwoju raka. Drugie – to metoda bardziej uniwersalna, stosowana przede wszystkim w diagnostyce kobiet młodszych i jako uzupełnienie mammografii w trudnych diagnostycznie przypadkach, jak również przy pobieraniu materiału przy biopsji¹˒²˒³˒⁴.
- Mammografia to badanie rentgenowskie, które wykonuje się w dwóch projekcjach (skośnej i kranio-kaudalnej). Jej największą zaletą jest zdolność do wykrywania drobnych złogów wapnia, które mogą być pierwszym objawem wczesnego raka piersi, jeszcze zanim zmiany będą wyczuwalne palpacyjnie². Mammografia najlepiej sprawdza się w piersiach o przewadze tkanki tłuszczowej, dlatego jest zalecana zwłaszcza kobietom po 40. roku życia¹˒²˒³.
- Ultrasonografia piersi (USG) jest mniej inwazyjna, ponieważ wykorzystuje fale dźwiękowe i nie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące. Jest badaniem z wyboru głównie u kobiet poniżej 35. roku życia, ciężarnych i karmiących piersią, a także przy piersiach o gęstej, gruczołowej budowie, w których czułość mammografii jest obniżona²˒³˒⁴. USG pozwala odróżnić zmiany lite od płynowych (np. torbieli) i umożliwia celowane pobieranie materiału do biopsji pod kontrolą obrazu³˒⁴.
W niektórych sytuacjach lekarz może zlecić oba badania łącznie. W grupach wysokiego ryzyka diagnostykę uzupełnia się także o rezonans magnetyczny piersi¹.
| Konsultacja medyczna: lek. Małgorzata Cymerman, specjalista radiodiagnostyki oraz radiologii i diagnostyki obrazowej. |
